รายงานความเป็นมาและการดำเนินงาน “กองทุนแม่ของแผ่นดิน” ฉบับเสนอ ครม.

รายงานความเป็นมาและการดำเนินงาน “กองทุนแม่ของแผ่นดิน”

ชัยชนะยาเสพติดที่ยั่งยืน  สนองพระราชปณิธาน

 ความเป็นมา

          เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๔๖ สมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จแปรพระราชฐานไปเยี่ยมพสกนิกรในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พระองค์ได้เสด็จเยี่ยมราษฎรของหมู่บ้านที่เคยมีปัญหายาเสพติดและสามารถไขปัญหาได้ด้วยพลังของประชาชนที่ อ.วังสามหมอ จ.อุดรธานี ตามกระบวนการชุมชนเข้มแข็งด้วยการใช้แนวทางสันติวิธี ให้ผู้เคยค้าเคยเสพในระดับหมู่บ้านปรับเปลี่ยนพฤติกรรมจากผู้ที่เป็น“ภาระ”ให้กลับมาเป็น“พลัง”ในการแก้ไขปัญหายาเสพติดให้กับหมู่บ้านของตนเอง โดยที่ภาครัฐเป็นผู้ให้การสนับสนุน ทรงพอพระราชหฤทัยในการแก้ไขปัญหาด้วยวิธีนี้อย่างมาก

        ในการเสด็จฯครั้งนั้นพระองค์ได้ประทับแรม ณ พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ และได้เสด็จลงเยี่ยมราษฎรที่เป็นมวลชนกลุ่มต่าง ๆ ที่ไปเข้าเฝ้าฯ ณ โครงการชลประทานสกลนคร(ห้วยเดียก) อ.ภูพาน จ.สกลนคร  พล.ต.อ.ชิดชัย วรรณสถิตย์ เลขาธิการ ป.ป.ส.(ในขณะนั้น)จึงได้ขอพระราชทานพระราชวโรกาสนำตัวแทนกลุ่มราษฎรอาสาป้องกันภัยยาเสพติด(รสปส.) เข้าเฝ้าฯด้วยมีการแสดงละครหน้าพระที่นั่งเพื่อสื่อให้ทอดพระเนตรถึงการแก้ไขปัญหายาเสพติดด้วยพลังของชุมชน และการให้อภัยผู้ค้าผู้เสพระดับหมู่บ้านตามแนวทางสันติ แล้วมีการปฏิญาณตนขอเลิกยุ่งเกี่ยวกับยาเสพติดและขอเป็นกำลังในการแก้ไขปัญหายาเสพติดของชาติตลอดไป

         ในวันนั้นพระองค์ท่านได้พระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ให้กับเลขาธิการ ป.ป.ส.จำนวนหนึ่งเพื่อนำไปใช้ในการแก้ไขปัญหายาเสพติดให้กับประชาชนต่อไป

          ตั้งแต่ที่สมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ ได้พระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ผ่านเลขาธิการ ป.ป.ส. เพื่อให้เป็นประโยชน์ของหมู่บ้านและชุมชนต่างๆในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดนั้น หน่วยงานต่างๆที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งราษฎรอาสาสมัครทั้งหลาย จึงมีความเห็นร่วมกันว่า พระราชทรัพย์ที่ได้รับพระราชทานนั้นถือเป็นมงคลสูงสุด เป็นเสมือนพระราชปณิธานของพระองค์ ที่ทรงจะให้มีการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดในหมู่บ้านและชุมชน  หากได้นำพระราชทรัพย์พระราชทานนี้ไปไว้ที่หมู่บ้าน/ชุมชน ก็จะเป็นขวัญกำลังใจสูงสุดของปวงราษฎรทั้งหลายที่จะดำเนินการให้พระราชปณิธานของพระองค์บรรลุผล ซึ่งย่อมหมายถึงความสงบสุข ร่มเย็น ปราศจากปัญหายาเสพติด  จึงได้เรียกพระราชทรัพย์พระราชทานนี้ว่า “กองทุนแม่ของแผ่นดิน”และเรียกชื่อหมู่บ้านและชุมชนที่ได้รับกองทุนแม่ของแผ่นดินว่า“หมู่บ้านกองทุนแม่ของแผ่นดิน”โดยมีการพระราชทานกองทุนแม่ของแผ่นดินครั้งแรกเมื่อวันที่ ๓๑ สิงหาคม ๒๕๕๗ ณ ศูนย์ปฏิบัติธรรมสวนเวฬุวัน อ.เมือง จ.ขอนแก่น โดยทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี  ได้เสด็จแทนพระองค์สมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถ มาเป็นประธานในพิธีพระราชทานกองทุนแม่ของแผ่นดินให้กับผู้แทนหมู่บ้าน/ชุมชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นจำนวน ๖๗๒ หมู่บ้าน/ชุมชน

ปรัชญาแนวคิดกองทุนแม่ของแผ่นดิน

          คำว่า กองทุนแม่ของแผ่นดิน มีองค์ประกอบ ๓ ส่วน ได้แก่เงินขวัญถุงพระราชทานเป็นพระราชทรัพย์ที่สมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถได้พระราชทานให้กับหมู่บ้าน/ชุมชน โดยสำนักงาน ป.ป.ส.ได้สมทบงบประมาณส่วนหนึ่งนำมาจัดสรรให้กับหมู่บ้าน/ชุมชนแห่งละ ๘,๐๐๐ บาท  เงินจำนวนนี้เปรียบเสมือนสิ่งที่ระลึกถึงพระราชปณิธานของสมเด็จพระนางเจ้าฯ จึงเก็บไว้เป็นเงินขวัญถุงในหมู่บ้าน/ชุมชน โดยไม่มีการใช้จ่ายโดยเงินใช้จ่ายในการดำเนินกิจกรรมกองทุนแม่ฯ จะเป็น เงินที่มาจากราษฎรในหมู่บ้านและชุมชนที่ได้รับกองทุนแม่ของแผ่นดินร่วมกันบริจาคสมทบเข้ากองทุนแม่ของแผ่นดินอย่างต่อเนื่องและรวบรวมขึ้นด้วยพลังความศรัทธา เป็นการแสดงออกถึงทุนทางสังคมของหมู่บ้าน/ชุมชนที่ต้องการไม่ให้มีปัญหายาเสพติดเกิดขึ้นในหมู่บ้าน/ชุมชนของตนเอง ทุนในส่วนนี้จึงเรียกว่าทุนศรัทธา และการขยายกองทุนให้มีการงอกเงยขึ้น จนสามารถนำไปใช้จ่ายในการดำเนินการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดของหมู่บ้าน/ชุมชนได้อย่างเพียงพอและต่อเนื่องโดยราษฎรในหมู่บ้าน/ชุมชนดังกล่าวจะเป็นผู้ช่วยกันคิดและหาวิธีการขยายต่อยอดกองทุนให้งอกเงยขึ้นด้วยภูมิปัญญาของตนเองทุนส่วนนี้จึงเรียกว่า ทุนปัญญา

        กองทุนแม่ของแผ่นดิน ที่เป็นผลจากการระดมทุนจากทุนศรัทธา และทุนปัญญา  ราษฎรในหมู่บ้านและชุมชนจะนำไปใช้ในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด รวมทั้งปัญหาอื่นๆ จนสามารถยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนบนวิถีแห่งความพอเพียง ไม่ว่าจะเป็นการสมทบทุนช่วยเหลือการบำบัดรักษาของผู้เสพยาเสพติด การส่งเสริมอาชีพ การสนับสนุนกิจกรรมกลุ่มเสี่ยงยาเสพติดและกิจกรรมเยาวชน  การเฝ้าระวังและรักษาพื้นที่ การสนับสนุนทุนการศึกษาของเยาวชน  การส่งเสริมเศรษฐกิจพอเพียง  การช่วยเหลือความเดือดร้อนต่างๆในชุมชน รวมถึง การฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรมของชุมชน  ฯลฯ  จนแทบจะกล่าวได้ว่า กองทุนแม่ของแผ่นดิน คือ กองทุนที่รวมจิตใจของผู้คน เพื่อช่วยเหลือผู้คนที่ทุกข์ยากนับเป็นทุนเริ่มต้นแห่งความดีงาม

การดำเนินการ

          การดำเนินการในแต่ละปีนับตั้งแต่ปี ๒๕๔๗ เป็นต้นมาจะมีการคัดเลือก หมู่บ้าน/ชุมชนเพื่อเข้ารับเงินพระราชทานกองทุนแม่ของแผ่นดิน โดยสำนักงาน ป.ป.ส. ได้ส่งหนังสือให้แต่ละจังหวัดทำการคัดเลือกหมู่บ้าน/ชุมชนที่เข้าหลักเกณฑ์ที่จะเข้ารับเงินพระราชทานฯ โดยจังหวัดจะส่งรายชื่อหมู่บ้าน/ชุมชนดังกล่าวกลับมายังสำนักงาน ป.ป.ส. เพื่อทำการตรวจสอบและจัดทำทำเนียบรายชื่อ จากนั้นสำนักงาน ป.ป.ส. จะดำเนินการจัดพิธีมอบเงินพระราชทานกองทุนแม่ของแผ่นดิน ซึ่งการดำเนินการดังกล่าวจะอยู่ในช่วงเดือนสิงหาคม – เดือนตุลาคมของทุกปี ทั้งนี้หลักเกณฑ์อย่างกว้างๆที่ใช้เป็นแนวทางในการคัดเลือก ประกอบด้วย

๑.       ผู้นำหมู่บ้าน/ชุมชน มีความเข้มแข็ง มีกิจกรรมดำเนินการอย่างเป็นรูปธรรม

๒.     มีกฎ ระเบียบหมู่บ้าน/ชุมชน เรื่องยาเสพติด และมีผลบังคับใช้อย่างจริงจัง

๓.      มีการประชุมหารือในหมู่บ้าน/ชุมชน เป็นนิตย์ เพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหา

๔.      มีการรวมกลุ่มกิจกรรมในหมู่บ้าน/ชุมชน อย่างหลากหลายมีผู้เข้าร่วมมาก

๕.      มีการเฝ้าระวังภายในหมู่บ้าน/ชุมชนอย่างเป็นระบบ และมอบหมายภารกิจที่ชัดเจน

๖.       มีการสำรวจปัญหายาเสพติดโดยชุมชนเองอยู่เสมอ และยอมรับผล/ไม่ปิดบัง

๗.      มีกิจกรรมป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด ที่ตรงกับสถานการณ์ปัญหา

๘.      มีประชามติของคนในหมู่บ้าน/ชุมชนเห็นชอบ ต่อการเข้าร่วมกองทุนแม่ฯ

๙.       มีกองทุนยาเสพติดของหมู่บ้าน/ชุมชน เพื่อ รองรับการจัดตั้งกองทุนแม่ฯ

๑๐.   มีกิจกรรมการแสดงออกถึงความจงรักภักดีอย่างสม่ำเสมอ พร้อมเพรียง

          กว่า ๖ ปีที่ผ่านมา ด้วยความร่วมแรงร่วมใจของหน่วยราชการที่เกี่ยวข้อง ปวงประชาราษฎร ที่มีความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถ ทำให้หมู่บ้านกองทุนแม่ของแผ่นดินได้ขยายเพิ่มเป็น ๑๒,๑๘๙ หมู่บ้าน/ชุมชนทั่วประเทศโดยแบ่งเป็นแต่ละปีได้ดังนี้

ในปี ๒๕๕๓ เพื่อให้พระราชปณิธานของใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดในหมู่บ้านและชุมชนประสบผลสำเร็จอย่างสูง คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด จึงได้จัดงาน มหกรรมหมู่บ้านกองทุนแม่ของแผ่นดิน : รวมใจไทยทั้งชาติ พิทักษ์ราชด้วยภักดี ขึ้นในห้วงเดือน กรกฎาคม-กันยายน พ.ศ.๒๕๕๓ ทำให้เกิดการระดมความร่วมมือของปวงชนทั้งประเทศร่วมสมทบกองทุนแม่ของแผ่นดิน ได้เงินมากกว่า ๓๐๐ ล้านบาท และได้พระราชทานคืนให้กับหมู่บ้านกองทุนแม่ของแผ่นดินเมื่อ ๒๖ กรกฎาคม ๒๕๕๔ผ่านผู้ว่าราชการจังหวัดแต่ละจังหวัด และเพื่อเป็นการเฉลิมฉลองในวโรกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ รวมถึงเพื่อเป็นโอกาสแห่งการถวายความจงรักภักดีให้พร้อมเพรียงกันทั่วประเทศ  ในทุกจังหวัดจึงพร้อมกันจัดพิธีมอบเงินพระราชทานให้กับหมู่บ้าน/ชุมชนกองทุนแม่ฯ ในช่วงวันที่ ๑๐ – ๑๙ สิงหาคม ๒๕๕๔

กองทุนแม่ของแผ่นดิน  ชัยชนะยาเสพติดที่ยั่งยืน  สนองพระราชปณิธาน